Januari 2007
Vreemde gebruiken en rituelen (door Annekoos Wiersinga)
Om hier mijn werk zo goed mogelijk te doen, probeer ik de cultuur en gebruiken zo goed mogelijk te begrijpen. Altijd interessant, maar soms moeilijk. Vaak valt mijn mond open van verbazing, soms ben ik heel nieuwsgierig, onder de indruk, soms verrast, soms ook machteloos.
Ik ben de afgelopen maand bij een locale verloskundige langs geweest, om meer te weten te komen over de thuisbevallingen en de mogelijke problemen hierbij. In de toekomst verwacht ik dat we in ons ziekenhuis veel meer bevallingen gaan doen, en daar moeten we ons natuurlijk goed op voorbereiden.
Ook ben ik op een zaterdagmiddag op bezoek geweest bij een traditonele genezer. Traditionele genezers nemen een erg belangrijke plaats in het gezondheidszorgsysteem in Sierra Leone. Over het algemeen gaat iedereen eerst naar een traditionele genezer voordat hij z'n heil zoekt in het ziekenhuis. De vrouw bij wie ik een kijkje in de keuken kon nemen had haar werkruimte in haar slaapkamer. Onder het bureau - wat naast haar bed stond - stond een grote verzameling potjes met allerlei poeders, kruiden, stenen e.d. Terwijl wij aan het praten waren kwam er een patient langs die werd besprenkeld met schuimend water uit een plastic teiltje, waarin een bepaalde plant was gedrenkt. Tevreden verliet hij het huis weer. De behandeling hielp hem om minder agressief te zijn.
Het was boeiend om te horen hoe en wat voor een soort problemen ze behandelde. En hoewel ik me in sommige van haar denkbeelden totaal niet kan vinden, wil ik graag een band met deze locale genezer en haar collega's opbouwen. Ik hoop dat ze me patiënten zal doorsturen die zij zelf niet goed kan behandelen, en misschien andersom. Het was goed om te merken dat zij dit ook graag wilde.
Het gaat om vertrouwen winnen
De afgelopen weken is het begrip 'Bundu society' vaak gevallen. Zoals de naam al zegt hangt hier een grote geheimzinnigheid omheen en is het verboden in detail hierover te vertellen. De dingen die ik hier schrijf zijn me door verschillende mensen verteld, maar zijn niet zo geheim dat ik ze niet verder mag vertellen. Op een gegeven moment in hun leven worden de meeste vrouwen in Sierra Leone 'geïnitieerd'. Vanaf dat moment behoren ze tot een bepaalde secret society en is de vrouw volgens velen een volwaardiger lid van de maatschappij. Soms gebeurt de initiatie op kinderleeftijd, soms ook op puberleeftijd, en tot mijn verbazing soms ook pas later. Ook wel nadat de vrouw kinderen heeft gebaard en eventueel al getrouwd is.
Het belangrijkste onderdeel van de initiatie tot de secret society is de besnijdenis. Hoe dit precies in zijn werk gaat verschilt per society. De vrouwen willen hier niet veel over los laten. Een van mijn verpleegkundigen, die vaak ook betrokken zijn bij het geheel, vertelde me dat ze kans liep door de society het bos in gestuurd te worden en niet meer terug te mogen komen wanneer ze te veel zou vertellen. Hoewel er soms verpleegkundigen betrokken zijn bij de besnijdenis wordt dit volgens traditie gedaan door een speciale groep vrouwen die de 'Bundu society' wordt genoemd.
Ik ben hier op de volgende manier achtergekomen: er was een jonge moeder opgenomen in het ziekenhuis. Ze was ruim een week eerder bevallen en werd opgenomen met een verlaagd bewustzijn en stuiptrekkingen. Medisch gezien hebben we haar behandeld voor een zwangerschapsvergiftiging. Ze knapte met medicatie en tijd gelukkig langzamerhand op. Ze maakte op mij wel een depressieve indruk. De verpleegkundige vertelde me dat ze 'gefrustreerd' was, en ook dat ze af en toe plotseling heel hard begon te lachen of te schreeuwen. Ik kwam er niet goed achter of ze specifieke hallucinaties of wanen had (dat ze dingen zag/hoorde/voelde/ dacht die er niet echt zijn). Ook miste ze haar baby, die in haar dorp bij een zus was achtergebleven.
Op een avond maakte ik mijn avondronde door het ziekenhuis. Toen ik op de vrouwenafdeling kwam was deze jonge moeder zachtjes aan het zingen, terwijl ze sierlijke bewegingen maakte met haar armen. Ze had een rok en Afrikaanse hoofddoek aan in de kleuren zwart, wit en rood. De kleuren van de 'Bundu society', en verder blote borsten. Om haar heen zaten familieleden aandachtig te kijken, en ook de rest van de patienten op de afdeling was geintrigeerd door het schouwspel. De jonge moeder kwam rustig over, ze stopte even toen ik binnenkwam, maar ging daarna direct weer door met haar zang en dans. Tussendoor heeft ze in alle rust borstvoeding gegeven aan haar pasgeboren kindje die inmiddels door haar zus uit het dorp bij haar was gebracht.
Van familie en verpleegkundige begreep ik dat de jonge vrouw zich voelde opgeroepen door duivels (daar zijn er hier in Sierra Leone veel verschillende van) om zich te voegen bij de 'Bundu society'. Dit zou betekenen dat ze deel gaat uitmaken van een groep vrouwen met een erg speciale plaats in de samenleving, die zonder contact met familie en vrienden jarenlang in de bossen verblijven. Haar kindje zou dan verder worden verzorgd door haar familie. Een zus van de oma van deze jonge vrouw behoorde ook tot deze society. Iemand uit haar familie zou ter zijner tijd weer opgeroepen worden, en mij werd verteld dat de duivels bepaalden wie en wanneer.
Toen ik die avond in bed lag, hoorde ik nog urenlang tromgeroffel en zang. De volgende ochtend vertelde de nachtverpleegkundige mij dat ze niet wisten wat ze met haar aanmoesten die nacht. Toen hebben de verpleegkundigen een aantal vrouwen van ons voedingscentrum voor jonge ondervoede kindertjes te hulp gevraagd. Deze vrouwen maakten ook deel uit van 'Bundu society'. Urenlang werd er gezongen en gedanst op het zand voor de vrouwenafdeling, waarna onze patiente rustig werd en kon slapen.
De volgende dag is de moeder met haar familie naar hun dorp teruggekeerd. De kans dat ze de komende jaren in het bos doorbrengt is erg groot. Mijn hoop is dat het vertrouwen van deze vrouwen en hun familie in ons ziekenhuis blijft groeien. Verder hoop ik dat ze niet alleen zelf naar het ziekenhuis komen wanneer dat nodig is, maar ook de meisjes met wie het misgaat in het bos naar ons toebrengen.
