Mei 2007
Visite in het ziekenhuis (door George Pape)
Zaalvisite in Magbenteh Hospital is niet zoals zaalvisite in Nederland. Alles is anders. Het is wel echt zaal-visite, want patiënten liggen nog echt op een zaal. Achttien bedden, 18 patiënten plus begeleidende familieleden die 's nachts òf buiten op de veranda òf binnen tussen en onder de bedden op de grond slapen - dat hangt er van af of het buiten regent en hoe inschikkelijk de dienstdoende nachtzusters die dag zijn. Meer vloeroppervlak wordt in beslag genomen door de bezittingen van de patiënt.
De meesten zijn arm en zeer beperkt in hun aardse bezit, maar omdat ze altijd wel potten en pannen en sprokkelhout bij zich hebben is het ruimtebeslag groot. En hier blijkt al meteen een groot voordeel van de zaal, de flexibiliteit: wie wat meer familieleden heeft of wat meer bundels met zich meebrengt, die breidt sluipend zijn territoor wat uit. Het is nooit te krap, zoals soms in de paar privé kamertjes die we ook hebben.
Verder biedt de zaal afleiding. Dit is een groot voordeel voor mensen die niet kunnen lezen en die geen waarde hechten aan privacy, stilte of alleen zijn. Nieuwe patiënten worden opgenomen, een onhandige schoonmaker laat alle patientendossiers kletterend op de grond vallen, verpleegsters lopen af en aan - de hele dag is er van alles te zien. En de dagelijkse zaalvisite is een hoogtepunt. De patiënt komt nu natuurlijk zelf aan de beurt, maart hij leeft ook heel direct mee met het onderzoek en de behandeling van de andere. We maken om praktische redenen weinig gebruik van schermen rond het bed, want dergelijke accessoires gaan gauw kapot in de handen van ongeletterde patiënten en hulpverplegers.
Alle patiënten leven dus mee met de hele visite - op de vrouwenzaal met eindeloos nieuwsgierige ogen die geen detail missen, op de mannenzaal minder intens maar hier zijn ze allemaal klaar om een bijdrage te leveren als er een discussie losbrandt. Bijvoorbeeld: een patiënt heeft een abces, veel pus in zijn bovenbeen, en ik zeg hem dat hij een operatie nodig heeft om het abces te incideren en de pus te ontlasten. De patiënt weigert. Ik leg het uit, de verpleegkundige legt het uit, maar de patiënt is bang en zegt dat hij anders geholpen wil worden: hij wil "the medicine for pain" en "the medicine for swelling".
Ik en de verpleegkundige zeggen nee, de operatie is echt nodig. De patiënt aarzelt. En nu kunnen de aanpalende bedden zich niet langer beheersen en mengen zich opgewonden in de discussie. Ze nemen ook meteen een duidelijk standpunt in maar daar hoef ik niet bang voor te zijn: ze kiezen altijd de kant van de dokter. Altijd! Zo is het in heel Afrika, en zo is het gelukkig ook in Magbenteh Hospital, Makeni, Sierra Leone.
Twee weken kreeg ik steun op wel heel onverwachte wijze. Ik onderzocht een patiënt met onduidelijke klachten van pijn op de borst en hoesten. Ik begreep niet meteen wat nu precies zijn probleem was, misschien was hij ook wel soms kortademig, ik stelde meer vragen maar zijn antwoorden waren vaag en ontwijkend. Ik had het gevoel dat ik weinig vooruitgang boekte.
Plotseling riep de patiënt 3 bedden verderop in de hoek: "Hij heeft gonorroe!!!". Verbazing alom, dan wat gegeneerd gelach van mij en de verpleger. Ik wilde het erbij laten maar de verpleger had een idee: "misschien is het wel waar, misschien hebben de patiënten elkaar over hun ziekten verteld". Ik zal wel gezucht hebben (geslachtsziekten zijn niet mijn hobby), dan toch maar even de broek uit, maar alle moeite leidde tot niets: geen gonorroe.
De mensen hier in West Afrika zijn niet timide. Ze spreken je veel vrijer aan dan Oost-Afrikanen. Dat heeft niet alleen maar voordelen. Ze hebben duidelijke ideeën over wat ze van ons ziekenhuis verwachten. Voor ze komen hebben ze de zaken dan ook al grondig doorgenomen met familie en vertrouwelingen. En zo heeft het vaak dagen geduurd voor de beslissing om met een probleem naar het ziekenhuis te gaan is genomen. Als ze dan tenslotte hier zijn en de behandeling voldoet niet aan de diep doordachte verwachtingen wordt ik daar indringend op aangesproken: "Only one kind of medicine doctor?" Of: "Give me plenty drugs because my village is far away".
Nederlanders willen vaak in de eerste plaats uitleg van hun dokter, maar hier wil men altijd " medicine" en in grote hoeveelheden. "Medicine" is een ruim begrip: als er oorlog is kun je ook "medicine" kopen op de markt die je beschermt tegen kogels; onkruidverdelger heet "special medicine for the garden". "Medicine" is goed voor je, misschien zoiets als bij ons de vitaminepillen waar sommigen elke dag van snoepen. Men weet wel dat er verschillende soorten medicijnen zijn voor verschillende problemen, maar de ideeën zijn op simpele wijze gerelateerd aan symptomen: "het medicijn voor hoest", " het medicijn voor buikpijn", "het medicijn voor koorts".
Het wordt niet erg begrepen dat dokter tijd nodig heeft om uit te vinden of de hoest het gevolg is van hartfalen, bronchitis, bijwerking van een medicijn of bijvoorbeeld tuberculose. Daar heb ik natuurlijk wel last van. Nu klagen en dan meteen een nieuw recept is wat men wil. De klachten kunnen totaal onsamenhangend zijn: wie wordt behandeld voor ernstige longontsteking kan twee dagen later indringend aandacht vragen voor een klein jeukend plekje op zijn been, of voor de ogen die niet zo scherp meer zijn als vroeger. Steeds is er de hoop op verdere medicatie, maar ik probeer de grote lijn van de behandeling vast te houden en speel het spel dus niet mee zoals van me wordt verwacht.
Elke zaalvisite wordt herhaaldelijk opgevrolijkt door de muziek van mobiele telefoons. Daar moet ik natuurlijk vooral niet over klagen op de website van Vodafone, maar laat ik toch dit zeggen: er wordt hier wel erg veel gebeld de hele dag. Alle verpleegkundigen hebben wel een mobieltje, en soms ook de patiënten. Bellen is hier duur maar heeft blijkbaar een hoge prioriteit. Het ziekenhuis is ook daarom een centrum waar alle mobiele telefoons samen komen omdat we een generator hebben dus al het personeel komt hier z'n telefoons opladen. De stad heeft geen elektriciteitsnet dus wie op z'n werk de telefoon niet kan laden moet dat commercieel laten doen bij de winkeltjes die zich hier in hebben gespecialiseerd, met kleine rokende generatortjes onder een afdakje in de achtertuin en dat kost 1000 Leones, precies één derde dollar per keer.
Zelf bel ik weinig maar ik heb een ander elektronisch speeltje waar ik hier goeie sier mee maak: mijn digitale camera. Al deze moderne elektronica wordt hier moeiteloos door de mensen geaccepteerd als heel gewoon deel van het dagelijks bestaan. Mensen zijn al dankbaar en blij als ze op de foto gaan en hun beeltenis even op het schermpje mogen zien. Als zo ook nog een afdruk krijgen krijgen vinden ze het helemaal prachtig. Ik fotografeer medisch interessante gevallen, maar ook soms, gewoon voor de gezelligheid, patiënten of verpleegkundigen. Ik sluit af met een foto van mijn favoriete patientje en mijn favoriete verpleegkundige. Het meisje is 11 en heeft 4 weken geleden een operatie aan het bot van haar linker been gehad; ze knapt nu snel op maar meer dan voor haar herstel is ze me geweldig dankbaar voor de foto die nu groot op A4 boven het ziekbed op de muur is geplakt.
