April 2007
Projectwerk in Guatemala is het leren aan mensen daar, om van die mensen te kunnen leren. Nergens staat in een boekje hoe het moet, maar als je een project echt in de praktijk uitvoert, dan krijg je het te zien en je krijgt het te horen. Vooral wat er fout gaat en ook wat er fout zou kunnen gaan. Dat is waar je inspiratie uit moet putten, er heel goed naar luisteren en er heel goed naar kijken. Zo kom je verder.
Terug in Nederland uit Guatemala, de 27e maart kreeg ik weer de kans om in het Demotech Lab en met ondersteuning van de mensen daar een hele reeks van problemen opnieuw aan te pakken. Enkele van die punten:
- De werking van de pomp is moeilijk voor te stellen. Voor hier maakte ik een computeranimatie, voor daar wil ik de pomp het liefst transparant maken.
- Het ging in Guatemala een keer goed fout met de kwaliteit van het beton. Kan ik proefblokjes (laten) maken en testen op een exacte standaard manier? Daarmee kunnen de mensen daar zelf vooraf de kwaliteit van beton beoordelen.
- Het water dat omhoog wordt gepompt met de waterslagpomp is geen drinkwater, maar net zo vuil (of schoon) als het water in de beek. Zou je met hetzelfde pompprincipe ook schoon water kunnen oppompen?
Nu we binnenkort weer teruggaan naar onze projectpartners in Guatemala, zien we de enorme waarde van snel kunnen wisselen tussen praktijktoepassing en techniekontwikkeling in een laboratorium.
Allereerst heeft de proefopstelling in Maastricht nu een maand bijna continu gelopen. Wat we in deze duurtest zien en wat we in het veld hebben gezien kunnen we hier direct omzetten in actie. Ik zal in dit verslag dieper ingaan het type productontwikkeling dat Demotech doet; zien is doen. Ingrijpen voordat het probleem zich voor doet. In de duurtest zagen we dat sommige onderdelen sneller versleten dan verwacht. Hier sprongen we op in door het ontwerp direct te veranderen en te testen. Dit kan Demotech sneller dan de meeste andere ontwerpbureaus, omdat Demotech de onderdelen zelf maakt. De gemiddelde wachttijd bij machinefabrieken is zes weken voordat een bepaald onderdeel gemaakt kan worden. Bij Demotech maak je het zelf nog dezelfde dag. Op deze wijze ontwikkelt zich gelijktijdig het maakproces met het ontwerp en leert de ingenieur meer van dit 'hands-on' werk, wat het ontwerp weer ten goede komt.
Als het product weer een fase verder ontwikkeld is, willen wij dat ontwerp weer aan anderen kunnen leren. Daarom moet de techniek transparant zijn. Dit geldt zeker voor een mysterieuze machine als de waterslagpomp. Je moet kunnen zien hoe iets werkt en je moet kunnen zien hoe je iets maakt. We hebben de pomp daarvoor letterlijk transparanter gemaakt door - op bepaalde plaatsen - flessenbodems in het beton mee te gieten. Zo kan onze pomp van 5 euro aan de binnenkant worden bekeken. Dit kan bij geen enkel ander duur merk waterslagpomp. Wij wilden zien hoe het inzuigen van lucht verloopt. Dit is belangrijk voor de werking van de pomp, maar ook moeilijk waar te nemen. Het gaat om kleine luchtbellen die in een fractie van een seconde naar binnen schieten. De onaangename bevinding was dat ons prototype helemaal geen lucht aanzuigt.
Dit probleem werd snel en elegant opgelost met een extra klepje. Toch lijkt het aanzuigen van lucht nog onbetrouwbaar en willen we er eigenlijk vanaf. Misschien moesten we de oplossing van een elastische rubber buffer nog eens bekijken.
Demotech's techniekontwikkeling heeft nog een andere eigenschap: voortschrijdend inzicht kan benut worden, in plaats van dat het een frustratie is. In elk ontwikkelingstraject moeten voortdurend keuzes worden gemaakt. Soms lijkt de ene optie de beste, terwijl later blijkt dat de andere beter was geweest. Dit heet voortschrijdend inzicht; het inzicht neemt toe in de tijd. Dit is de nachtmerrie van elke ingenieur, want in normale productontwikkeling kun je niet meer terug naar dat keuzemoment. De keuze staat vast. Dure onderdelen en/of mallen zijn al geproduceerd en klanten willen backward compatibility.
Bij Demotech geldt dit niet. Door geringe kosten is er altijd een weg terug. De rubberen buffer, waar we in november mee hebben ge-experimenteerd, krijgt een tweede kans. Toen leek dit niet haalbaar, maar hier hebben we nieuwe ideeen over. Een brommerband lijkt ideaal en de eerste proef werkt redelijk.
In het veld hebben we gezien dat het belangrijk is de kwaliteit van beton te testen. Normaal is dit specialistenwerk, maar door beton in gelijkvormige mallen te gieten (bijvoorbeeld plastic bekers) kan elke boer zelf de kwaliteit van het beton testen door deze op een steeds dezelfde manier kapot te laten vallen.
Verder zien we dat er meer mogelijk is met de waterslagpomp. We hebben gezien dat veel rivieren vies zijn. Filters zijn duur en verlagen het rendement, maar je kunt wel naast de waterrampomp een put in de zanderige rivieroever graven: het zand rond de put filtert het water. Als schoon en vies water van elkaar gescheiden blijven kun je met de energie van het vieze water het schone omhoog pompen. Dit is nog in de schets fase. In Guatemala willen we een prototype proberen.
Tijdens de duurtesten van de pomp en het uitharden van de betonnen onderdelen hebben we gewerkt aan het krukje. Dit vernieuwende meubel betekent al een wereld van verschil voor de timmerman.
Toch hebben we gezien dat nauwkeurig houtwerk moeilijk is voor de vrouwengroep. De laatste maand hebben we daarom een bamboe uitvoering van het meubel ontworpen. Bamboe is goedkoper en makkelijker te bewerken, maar je kunt er bijvoorbeeld geen spijker in slaan, dan splijt het. Dus, een geheel nieuw ontwerp met dezelfde strenge eisen. Door goede samenwerking en de visie van een ervaren ontwerper is het ons in slechts vijf weken gelukt. Met het bamboe krukje is micro-ondernemerschap in de vorm van Homework nog beter toegankelijk voor vrouwengroepen in Guatemala, maar ook in Kenia. De groep Nyakwageta stuurt dagelijks mails en is zeer enthousiast.
Via internet hopen we beide vrouwengroepen met elkaar in contact te brengen zodat ze elkaar kunnen instrueren. Chintu Hendriks, die binnen Demotech afstudeert voor commercieel ingenieur, neemt het krukjesproject van mij over. Zelf ga ik mij concentreren op de waterslagpomp en in de marge zal ik met hem samenwerken aan de krukjes.
