Juni 2007
Van leren in het veld, via het doorontwikkelen van techniek in Maastricht, naar het testen in de praktijk.
In maart leerden we veel van wat er goed en goed fout kan gaan in de praktijk van het veldwerk. In april en mei hebben we in de ideale omgeving van het Demotech laboratorium in Maastricht deze lessen omgezet in een verbeterde technieken. In de afgelopen maand juni werd een stevig begin gemaakt met het testen van deze vernieuwde werkmethoden in de lokale praktijk van Guatemala.
Deze maand heb ik dus onderzocht of de waterslagpomp volgens de huidige werkmethode daadwerkelijk beter te maken is. Verder heb ik gezocht naar een betere locatie om hem te installeren. Hierbij liep de ontwikkeling van techniek in Maastricht simultaan door en kon wat daar werd bedacht, hier direct in de praktijk getest worden. Mijn eigen rol is nu omgeslagen van ondersteuning als techneut in het lab naar cultureel antropoloog in het veld. Ik ben nu alweer een maand de ogen, oren en de mond en zeker ook de handen van Demotech in Guatemala.
Wat ik al wist is dat de boeren hier een gezond wantrouwen hebben. Eerst zien dan geloven. Ze zijn al te vaak belazerd door een organisatie met een geweldig idee en ze zijn zich al te goed bewust van de kwetsbaarheid van hun bedrijf. Daarom bouwde ik hier in de tuin van ons gehuurde huisje in San Juan la Laguna als demonstratie een rampomp samen met mijn lokale steun en toeverlaat Domingo.
Domingo is de 43-jarige vader van vijf kinderen en 'puro Juañero'. Geboren en getogen in San Juan met alle verhalen en tradities is hij tot in zijn aderen deel van de lokale cultuur. Het bijzondere aan Domingo is, is dat hij tegelijk ook een soort buitenstaander is. Hij is niet in één hokje te duwen. Zo is bijvoorbeeld niet echt een boer, maar heeft wel een kleine akker voor maïs en koffie. Hij is niet echt metselaar, maar heeft vaak in de bouw gewerkt. Af en toe helpt hij een ander boer of de elektriciën. In de antropologie wordt zo iemand een sleutelinformant genoemd. Mensen met een overzicht van hun eigen sociale omgeving. Eigenlijk zijn het antropologen zonder een diploma van de universiteit. Sleutelinformanten zijn onmisbaar, maar zeldzaam. Ik ben blij dat ik er één gevonden heb.
Omdat hij in alles wel ervaring heeft, weet hij precies waar mensen wel of geen moeite mee gaan hebben en begrijpt hoe alles hier werkt. Zijn belangrijkste taak is dan ook niet zozeer wat er uit zijn handen komt, maar hoe het uit zijn handen komt. Sommige dingen, zoals het snijden van hout, doet hij op een andere manier dan ik hem voorstel. Gewoon omdat hij het makkelijker vindt op zijn manier. Op deze manier leer ik veel van lokale mogelijkheden. Volgens Domingo is de waterslagpomp hier eenvoudig door iedereen te maken. Je hebt er alleen wel geduld voor nodig.
Inmiddels is van de pomp die we gemaakt hebben de beton voldoende uitgehard om die te installeren. Alle nauwkeurige delen die straks waterdicht moeten afsluiten zien er strak en glad uit. Als ik hem visueel beoordeel kan ik niks anders concluderen dan dat hij het zou moeten doen. Woensdag 4 juli is dan de grote dag dat we de waterslagpomp gaan proberen in Tzununa, hier een half uur vandaan.
Ik heb er dus voor gekozen om de pomp niet in San Juan te installeren, het dorp waar ik nu woon. De reden hiervoor is dat situatie in de rivier is veranderd. Een jaar geleden was er voldoende water, maar nu wordt deze inmiddels zo intensief gebruikt voor irrigatie dat de pomp er niet meer kan werken. De gebruikelijke irrigatie methode is het gedeeltelijk afdammen van de beek en er een slang leggen. Die loopt dan naar beneden over de akkers. De akker waar de slang wordt losgekoppeld krijgt water. De boer die op een lager punt op datzelfde moment zijn planten water wil geven heeft dan pech. Wordt er, bijvoorbeeld 's nachts, niet geïrrigeerd loopt het water gewoon weg.
De waterslagpomp zou hier soms ook een bijdrage kunnen bieden, maar dat betekent wel dat de huidige situatie collectief moet worden omgegooid. Dit vraagt veel overleg. Dit is te veel werk voor een eerste demonstratie. Het veranderen van de situatie laat ik aan de boeren zelf over. De gemeenteraad zou hierin kunnen coördineren.
Palestina, de andere locatie van de vorige keer laat ik ook even wachten. Dit omdat de situatie ongebruikelijk is. Er is hier geen rivier, maar een PVC buis die het water van een verderop gelegen bron naar het dorp transporteert. De toepassing hier is niet irrigatie maar het verbeteren van het leidingwater voor huishoudelijk gebruik. Het is dus niet de werkelijkheid waarin we de waterslagpomp willen beproeven. Wij zoeken een rivier die voldoende krachtig is en waar boeren de pomp echt nodig hebben.
Inmiddels heb ik twee potentiële locaties gevonden.
De eerste is, zoals eerder gezegd, Tzununa. Een klein dorp, hier een half uur met de boot vandaan. Na een eerste rivieren verkenningstocht met een gids had ik vorige week de eerste vergadering met de boeren om de interesse voor het project te peilen.
Zestien van de achttien aanwezige boeren op het kleine schoolpleintje was vrouw. Alle zestien in prachtige klederdracht. Ik deed mijn verhaal, maar had niet het idee dat het overkwam. Was ik niet duidelijk? Waren zij te verlegen om een vraag te stellen? Geen idee. Om het verhaal te illustreren haalde ik mijn draagbare DVD speler te voorschijn om te laten zien hoe zo'n waterslagpomp er nu uit ziet. Direct dromden de mensen samen. Niet vanwege het moderne apparaat, want snel waren ze in hun lokale taal aan het overleggen over hoeveel investeringen ze zouden moeten doen en voor wie het een mooie pomp zou zijn (naar ik begreep van mijn gids). De conclusie luidde dat het een mooi project zou zijn voor het dorp, maar dat ze het eerst wel eens in het echt wilden zien. Dat had ik dus goed ingeschat. We zijn akkoord om de pomp op een makkelijk toegankelijke en openbare plaats te installeren. Daarna verwacht ik een aantal geïnteresseerden het maken van en werken met pomp te kunnen leren.
De tweede locatie is San Andres Semetabaj. Een dorp hier zo'n anderhalf uur vandaan. Ik ken de locatie een beetje. Uit de eerste verkenning bleek dat er veel mogelijkheden zijn en de behoefte groot genoemd kan worden.
Behalve boeren staan ook meer en meer mensen van de Guatemalteekse NGO Fundación Solar te popelen om aan het project mee te werken. De organisatie heeft een vijftal vestigingen door het land, een aantal hiervan doen aan watermanagement. Behalve Solar ben ik ook contact aan het opbouwen met andere NGO's. Deze organisaties zijn belangrijk om dit project verder uit te dragen naar veel meer boeren in Guatemala en omliggende landen. Wellicht kom ik ook organisaties tegen die partners kunnen zijn voor toekomstige projecten.
De komende maand juli hoop ik op zijn minst twee waterslagpompen lokaal te maken. Het moderne tijdperk waarin wij leven geeft hierbij een leuk extraatje. U kunt de locaties in 3D bekijken op Google Earth. Tzununa heeft de coördinaten 14º44'04.48" N - 91º14'41.44" O. San Andrés Semetabaj is te vinden op de coördinaten 14º44'27.96" N - 91º08'12.49" O.
Bij het maken van de pompen doe ik natuurlijk mijn uiterste best, maar een beetje geluk kan geen kwaad. De 13e van de maand had ik nog zo'n geluk bij een ongeluk. Ik had me lelijk verstapt en de dokter wilde zeker weten of ik mijn enkel niet gebroken had. Dus ik moest per ambulance naar het ziekenhuis voor een foto. Gelukkig was het slechts verstuikt. Een breuk was een ramp geweest en ik had hier niet kunnen doorwerken met 6 weken krukken in deze bergachtige omgeving. Na twee dagen krukken ging het lopen gelukkig snel weer goed.
Ik wil u daarom voor de komende maand (op zijn Duits) Hals und Beinbruch toewensen.
